Phaco (cataractchirurgie)


Een lens bestaat uit een zakje, het lenskapsel dat aan de wand van het oog vastzit door middel van heel dunne vezeltjes (de zonulae). Eerst wordt een sneetje van 2mm aan de rand van de cornea (het hoornvlies) gemaakt. Via deze opening  brengt de oogarts een sonde in die door middel van ultrasone trillingen de inhoud van ooglens vergruist en via een dun slangetje uit het oog wegzuigt. Er blijft dan een leeg lenszakje over, waar de oogchirurg direct een kunstlens  in terugplaatst. Om de snede zo klein mogelijk te houden wordt de kunstlens in geplooide vorm in het oog ingebracht. Eenmaal in het oog ontvouwt de kunstlens zich in het lenszakje. De insnede is zo klein, dat een hechting meestal niet nodig is.

 

 

 

Wat gebeurt er voor en na de operatie?

 

Intakegesprek en vooronderzoek

Als de beslissing voor een cataractoperatie is gesteld, volgt er een intakegesprek waarbij gezondheid en medicatiegebruik besproken. Afhankelijk hiervan worden vervolgens vooronderzoeken zoals een bloed- en hartonderzoek gepland. Een vragenlijst over de medische voorgeschiedenis wordt meegegeven. Best wordt van tevoren contact opgenomen met de huisarts zodat hij/zij kan helpen bij het invullen van de vragenlijst.  Belangrijk is om eventuele allergieën te vermelden. Deze vragenlijst moet de dag van de ingreep meegebracht worden.

De meeste cataractingrepen gebeuren onder plaatselijke verdoving met druppeltjes.

 

Verloop van de dag van de operatie

Houd er rekening mee dat de opname en operatie over het algemeen meerdere uren in beslag nemen. De patiënt mag zeker niet zonder begeleiding het ziekenhuis verlaten en naar huis gaan. Na de operatie kan de patiënt niet zelf autorijden. Daarom wordt de patiënt dringend geadviseerd een begeleider mee te nemen die hem/haar na de operatie naar huis brengt.

Op de dag van de ingreep moet de patiënt nuchter zijn vanaf middernacht. Dit wil zeggen niet roken, eten of drinken. Enkel ochtendmedicatie mag ingenomen worden met een klein slokje water. Indien de ingreep gepland staat in de late namiddag kan er nog een licht ontbijt genomen worden tot 8u. Het gelaat wordt best grondig gereinigd en make-up mag niet aangebracht worden.

Is de patiënt ziek, met name als dat gepaard gaat met koorts en hoesten, dan kan het zijn dat de ingreep best uitgesteld wordt. In dat geval wordt best van tevoren contact opgenomen met het ziekenhuis.

Het volgende moet meegebracht worden naar het ziekenhuis:

  • identiteitskaart
  • verzekeringsdocumenten, attest afwezigheid werk/school
  • ingevulde medische vragenlijst
  • bloeduitslag (indien nodig)
  • EKG (indien nodig)
  • Diabetespatiënt?  Medicatie en/of spuiten + schema
  • Bloedverdunners? Schema van de huisarts voor stoppen en herstarten van de medicatie

Nadat uw administratief dossier is afgehandeld, wordt de patiënt naar de kamer gebracht. Ongeveer een half uur voor de ingreep wordt de patiënt naar de operatiekamer gebracht. Daar wordt een infuus toegediend waarlangs de anesthesist iets kan toedienen waardoor de patiënt zich rustiger voelt.

Op het geopereerde oog wordt een beschermende plastiek oogschelp gekleefd, die pas de volgende ochtend verwijderd wordt. Het geopereerde oog mag de dag van de ingreep niet aangeraakt worden.

Bij ontslag uit het ziekenhuis worden de nazorgen meegedeeld.  Een afspraak wordt meegegeven voor nacontrole de dag na de ingreep.

 

Instructies dag na de operatie

Eén dag na de operatie vindt een eerste controle plaats op de consultatie. Dan wordt het verband van het geopereerde oog verwijderd en de huid rond het oog voorzichtig schoongemaakt. Het oogschelpje wordt bewaard voor later gebruik.

Het doel van de eerste oogcontrole is vooral om complicaties (verwikkelingen) uit te sluiten die een specifieke behandeling kunnen vereisen zoals een verhoogde oogdruk, een infectie, een bloeding etc. Het definitieve resultaat van de ingreep kan meestal pas ten vroegste beoordeeld worden bij de verdere vervolgonderzoeken, meestal na enkele weken. Op dat moment kan een eventuele brilaanpassing gebeuren.

Vanaf de eerste dag na de operatie moeten de ontstekingswerende oogdruppels worden toegediend. Er bestaan verschillende combinaties van oogdruppels.

Het druppelschema van het ZNA Middelheim Ziekenhuis is:

1. Trafloxal  (Ofloxacine) gedurende één week

  •  Week 1: 5 x druppelen per dag
    • Vb 10 uur, 13 uur, 16 uur, 19 uur en 22 uur
  • Na week 1 volledig stoppen

2. Pred Forte (Prednisolone) OF Maxidex: afbouwschema over vijf weken

  • Week 1: 5 x druppelen per dag
    • Vb 10.10 uur, 13.10 uur, 16.10 uur, 19.10 uur en 22.10 uur
  • Week 2: 4 x druppelen per dag
    • Vb 10 uur, 14 uur; 18 uur en 22 uur
  • Week 3: 3 x druppelen per dag
    • Vb 10 uur, 16 uur en 22 uur
  • Week 4: 2 x druppelen per dag
    • Vb 10 uur en 22 uur
  • Week 5: 1 x druppelen per dag
    • Vb 10 uur
  • Week 6: Stoppen

Beide druppels mogen na elkaar ingedruppeld worden, de volgorde is niet belangrijk. Best is om de ogen gedurende een twintigtal seconden dicht te houden nadat een druppel in het oog zit zodat het goed kan inwerken.

Belangrijk is om door te gaan met de eventuele oogdrukverlagende oogdruppels indien deze voor de ingreep gegeven werden (bij glaucoom patiënten). Het is zelfs mogelijk dat na de ingreep de oogdruk tijdelijk extra verhoogd is, daarom is het des te belangrijker om naast de andere oogdruppels met deze oogdruppels door te gaan! Bij de oogcontroles zal de oogdruk gemeten worden. In sommige gevallen zal de druppelmedicatie aangepast worden mocht de oogdruk verhoogd zijn.

 

 

Wat te doen en te laten na de operatie?

Dagelijkse dingen:

Lezen, televisie kijken, computeren, huishoudelijke taken mag men blijven doen. Ook bukken en tillen is geen probleem, maar overmatige inspanningen, zware gewichten heffen en sporten worden gedurende de eerste twee weken afgeraden. Zwemmen wordt afgeraden tijdens de eerste twee weken maar douchen of baden en kappersbezoek hoeven na de operatie niet uitgesteld te worden, mits men voorkomt dat in het oog gewreven wordt.

Hygiëne van het oog:

Wrijven in het oog wordt de eerste week na de ingreep afgeraden. Dit kan immers een infectie teweegbrengen en ook het genezingsproces tegenwerken. Om het oog te beschermen tegen stoten en wrijven, wordt aangeraden om de eerste week na de operatie een (zonne)bril te dragen en ’s nachts het schelpje. Indien nodig, kan het oog gedept worden. De wimpers moeten proper blijven. Ze kunnen voorzichtig gereinigd worden met watten(staafjes), bevochtigd met steriel water (gekookt water, afgekoeld) of met fysiologisch water (zonder voorschrift verkrijgbaar bij de apotheker).

Werken:

Lichte irritatie bij het oog en/of nog niet volledig hersteld gezichtsvermogen maken werken tijdens de eerste week na de operatie meestal lastig. Ook werken in niet-hygiënische omstandigheden (zoals in het stof) kan gedurende de eerste week een verhoogd risico op infectie meebrengen.

Autorijden:

Autorijden mag van zodra het gezichtvermogen voldoende hersteld is. Soms is het veiliger om te wachten tot een eventuele bril aangepast is indien dit nodig is.

 

Wat zijn de mogelijke klachten of ongemakken na een cataractoperatie?

Een phaco is een zeer courante ingreep geworden maar blijft toch ingrijpend voor het oog. De techniek is de laatste jaren gelukkig heel sterk verbeterd met betere resultaten tot gevolg maar ook met veel minder last achteraf. Toch moet men rekening houden met wat tijdelijke ongemakken zoals hieronder beschreven worden.

Verminderd gezichtsvermogen:

In de meeste gevallen verbetert het zicht heel snel na de ingreep. Bij langere ingrepen bv. bij een harde lens kan het soms enkele dagen of weken duren voor het gezichtsvermogen volledig hersteld is.

Roodheid en zwelling van het oog:

Kunnen aanwezig in het begin maar gaan in het verloop van de volgende dagen en weken spontaan over.

Irritatie (zandkorrelgevoel, prikkend gevoel):

Het gevoel dat er iets in het oog zit kan aanwezig zijn maar is meestal tijdelijk. Vooral indien vooraf reeds klachten aanwezig waren van droge ogen, kunnen deze tijdelijk verergeren. Dit kan opgevangen worden door tussen de oogdruppels door extra kunsttranen toe te dienen (altijd enkele minuten wachten tussen verschillende oogdruppels). Lichtschuwheid is zeldzaam, maar kan opgevangen worden door het dragen van een zonnebril.

Pijn:

Is zeer zeldzaam en indien aanwezig meestal draaglijk en snel voorbijgaand. Algemene pijnstillers (vb. paracetamol) mogen ingenomen worden op eigen initiatief van de patiënt. Aspirineachtige pijnstillers worden afgeraden omdat zij de kans op bloeden kunnen verhogen. Indien hevige pijn rond het oog optreedt, die niet overgaat met paracetamol, met name indien het gepaard gaat met misselijkheid en braken, moet een hevige drukstijging in het oog uitgesloten worden.

 

Zijn er risico’s verbonden aan de cataractoperatie?

Een operatieve ingreep zonder enig risico bestaat niet in de geneeskunde. Gelukkig is de techniek van de phaco de laatste jaren zodanig geëvolueerd dat complicaties zeer zeldzaam geworden zijn. Maar helemaal uitgesloten kunnen ze nooit worden.
Zo kan tijdens de cataractingreep het lenszakje scheuren waardoor er lensbrokjes naar achter vallen. Om deze te kunnen verwijderen is soms een vitrectomie nodig.
Een zeldzame maar zeer ernstige complicatie is een infectie met een bacterie. Hoe klein de wondjes ook zijn, voor bacteriën kunnen ze soms een toegangspoort zijn. Sommige bacteriën zijn onschuldig en bevinden zich op de wimpers van op onze oogleden. Maar eenmaal ze toegang krijgen tot de binnenkant van het oog kunnen ze zich snel verspreiden en vermenigvuldigen en zo etterpropjes vormen die schade aanrichten aan het oog. Daarom dienen de controles na de ingreep ook om tijdig in te grijpen mochten er zich onverwachte verwikkelingen voordoen, om zo de schade te herstellen of te beperken.

 

Wanneer met spoed contact opnemen?

Zoals hierboven vermeld is het normaal dat het gezichtsvermogen nog niet perfect is vanaf de eerste dag. Een gezichtsvermogen dat hersteld is na de ingreep en plots terug slechter wordt is niet normaal en is altijd een reden om snel contact op te nemen.
Een deel van het beeld dat plots verdwijnt zoals een donker gordijn opzij in beeld kan ook een alarmsymptoom zijn, dat kan wijzen op een netvliesloslating.
Pijn die niet overgaat met algemene pijnstillers zoals paracetamol, zeker als die gepaard gaat met hoofdpijn, misselijkheid en braken is niet normaal.